Mehmet Hanifi GÜLEL
mehmet.gulel@dunya.com

Türkiye’nin son yıllar­daki en yüksek yağış­lı devrini yaşaması, TÜİK’in 2026 yılı tahıl ürünle­ri üretim ölçülerinin birinci tah­minine de yansıdı. Tahıl ürün­leri üretim ölçülerinin bir evvelki yıla nazaran yüzde 21,7 ar­tarak yaklaşık 41,6 milyon ton olacağı iddia ediliyor. Buğ­day üretiminin ise yüzde 26,7 artarak yaklaşık 22,8 milyon ton olması bekleniyor. Türki­ye’de yağış ve randıman koşulla­rının üretimde belirleyici ol­duğunu belirten Memleketler arası Un Sanayicileri ve Hububat­çılar Birliği (IAOM) Avrasya Lideri Dr. Eren Günhan Ulu­soy, “Ekili alanlarımızın yüzde 70’inde buğday, sulanmadan kıraç şartlarda yetiştiriliyor. Kümülatif yağışların geçen se­nelerden ve olağanın üzerin­de her bölgede gerçekleşmesi üretimde rekor beklentisi ya­rattı. Üretimdeki toparlanma ithalat muhtaçlığını azaltabilir; lakin iç fiyatların sadece re­kolteyle değil, Toprak Mahsul­leri Ofisi (TMO) siyaseti, ka­lite ve finansman maliyeti ile birlikte şekilleneceğini düşü­nüyoruz. Üretim toparlanma­sının piyasa istikrarını bariz olarak güzelleştireceği, ithalat ih­tiyacını azaltacağı ve stoklar­da toparlanma yaratacağı ön­görülüyor” dedi.

TMO’nun rolü belirleyici olacak

Buğdayda 22,8 milyon ton­luk rekolte beklentisinin Tür­kiye için güçlü bir üretim se­viyesine işaret ettiğini vurgu­layan Ulusoy, bu büyüklükte bir üretimin hasat devrinde bilhassa kalite standardı dü­şük yahut depolama imkânı sı­nırlı eserlerde fiyatların yu­karı taraflı hareketini sınırla­yabildiğini aktardı. “Ancak bu “fiyatlar düşer” manasına gel­mez” diyen Ulusoy, zira üre­tici maliyetleri, finansman ko­şulları, nakliye, kalite primi ve TMO’nun açıklayacağı/uygu­layacağı alım siyasetinin ta­ban fiyatı belirleyeceğini ak­tardı. Bu yıl da TMO’nun rolü­nün tekrar belirleyici olmasını beklediklerini söz eden Ulu­soy, “2025’te TMO, ekmek­lik ve makarnalık buğday için ton başına 13.500 TL, arpa için 11.000 TL alım fiyatı açıkla­mıştı ve 600’ün üzerinde nok­tada alım yapacağını duyur­muştu. Bu yıl da hazırlıkları­nı yaptıkları, arzın tamamını karşılayabilecek güçte olduk­ları belirtiliyor. Yüksek rekol­te periyotlarında TMO’nun pi­yasadaki misyonu fiyatı üst taşımaktan çok, üretici açısın­dan referans fiyat ve alım gü­vencesi oluşturmak olur. Bu nedenle piyasanın büsbütün kendi yolunu çizmesini bekle­yemeyiz; TMO’nun açıklaya­cağı fiyat, alım ölçüsü, ödeme takvimi ve depolama kapasite­si piyasanın istikametini belirler” diye konuştu.

Un ihracatında yüksek rekolte tek başına belirleyici değil

Yüksek rekolte ve hammad­de arz güvenliğinin un sana­yisi için olumlu bir öge ol­duğuna dikkat çeken Ulusoy, bu durumun un ihracatının artışını destekleyen kıymetli avantajlardan biri olarak öne çıktığını aktardı. Artan üre­tim hacmi; dalın hammad­de tedarikini güçlendirirken, üretim sürekliliğine, maliyet avantajına ve ihracat pazarla­rında daha rekabetçi bir yapı­nın oluşmasına da kıymetli kat­kı sağladığını bildiren Ulusoy, “Bununla birlikte, yüksek re­kolte tek başına belirleyici bir parametre değil. Türkiye, un ihracatındaki rekabet gücünü, sırf yerli buğday rekolte­sinden değil; uygun maliyetli ithal buğdaya erişim, Dahilde Sürece Rejimi uygulamaları, navlun, döviz kuru, finansman maliyetleri ve maksat pazarlar­daki talep şartları üzere birçok ögenin birleşiminden alı­yor. Bu çerçevede yüksek re­kolte, Türkiye’nin global un ticaretindeki güçlü konumu­nu destekleyen stratejik bir avantaj niteliği taşırken; dün­ya buğday fiyatları, Rusya/ Karadeniz bölgesindeki arz durumu, ithalat rejimi, Afri­ka, Orta Doğu, Güney Ameri­ka ile Doğu Asya pazarların­daki talep gelişmeleri de sek­törün ihracat performansında değerli rol oynuyor. Amerika Birleşik Devletleri Tarım Ba­kanlığı’nın (USDA) 2026/27 projeksiyonlarında Türki­ye’de üretimin toparlanaca­ğının öngörülmesi de kesim açısından olumlu beklentile­ri güçlendiriyor. Türkiye’nin güçlü üretim altyapısı, yüksek sürece kapasitesi ve yeni pa­zarlara süratli ahenk sağlayabil­me yeteneği sayesinde global un ticaretindeki önder konu­munu koruyarak, yeni dönem­de de ihracatını sürdürülebilir formda geliştirmesi bekleni­yor” açıklamasında bulundu.

İthalatçı ülkelerde 15 milyon ton üretim artışı bekleniyor

Dünya buğday piyasasında 2025/26 döneminin genel olarak yüksek arz, güçlü stok ve hudutlu fiyat baskısı görünümüyle ilerlediğini söyleyen Ulusoy, USDA/ IGC bilgilerine nazaran 2025/26 global buğday üretiminin yaklaşık 844 milyon ton düzeyine çıkarak evvelki döneme nazaran artış gösterdiğini kaydetti. 2026/27 için ise USDA/IGC tarafından üretimin 819/820 milyon tona gerilemesi, tüketimin yatay kalması ve stokların kısmi de olsa düşmesinin beklendiğini aktaran Ulusoy, “Bu tablo, fiyatlarda çok sert bir düşüşten çok arzın bölgesel dağılımına, Karadeniz arzına ve ihracatçı ülkelerdeki hava şartlarına hassas bir piyasa manasına geliyor. 2026/27 dönemi için birinci USDA varsayımları, global buğday piyasasında üretimde büyük bir düşüşe işaret ederken, ithalatçı ülkelerde üretimin artmasıyla dünya ticaret hacminde daralma beklentisi olması. Arz tarafındaki daralma dünya üretiminden çok ‘ihracata husus olabilir arz’ üzerinde ağırlaştığını gösteriyor. Bilhassa ABD, AB, Arjantin, Avustralya ve Kanada’da görülen üretim kayıpları, büyük ihracatçı ülkelerin üretimini yaklaşık 32 milyon ton aşağı çekerken; ihracatçı stoklarında da daralma bekleniyor. Buna karşılık büyük ithalatçı ülkelerde yaklaşık 15 milyon tonluk üretim artışıyla birlikte ithalat gereksiniminin zayıflaması, dünya buğday ticaret hacminde yaklaşık 11 milyon tonluk küçülmeye işaret ediyor. Bu da memleketler arası fiyatların daha fazla Karadeniz arzı ve Rusya’nın ihracat kapasitesi üzerinden formlandığı daha kırılgan bir istikrar oluşturuyor” dedi.

Kaynak: Dünya